2020 жылғы тамыз айының мерейгерлері

28  тамыз

Гайнутдинова Лилия Ибрагимовна

Туғанына 80 жыл

 

    Лилия Ибрагимовна Гайнутдинова — Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген мәдениет қызметкері. Кыштым қалашығында дүниеге келген,анасы жұмысшы болған, әкесі соғыста қаза тапқан.

25 жасында Рудныйға келіп, «Строитель» мәдениет үйіне жұмысқа тұрады.1967 жылы «Современник” халық театрын құрды, Горняк мәдениет сарайының  «Сигнал» агитбригадасына режиссер болды. № 2 мектеп гимназиясында  25 жыл бойы «Калейдоскоп» театр студиясын жүргізді. Лилия Ибрагимовна оқушыларға эстетикалық тәрбие беріп, балалармен спектакльдер қойып,театр сабақтарын жүргізді.

2016 жылы қалалық ардагерлер кеңесінің қалауымен ересек жастағы адамдарға арналған«Рампа» театры құрылып, жетекшісі Лилии Ибрагимовна Гайнутдинова болды.Әртістер- демалуды білмейтін еңбек ардагерлері.Өмірді сүйетіндер.

Лилия Ибрагимовна  бүгін де еңбек етуде. Оның шәкірттері аз емес. Олардың бірі- белгілі театр режиссері Александр Лиопа. 2018 жылы қаланың мәдени өміріне қосқан үлесі үшін  Лилия Ибрагимовна Гайнутдинова «Рудный қаласының құрметті азаматы» атағына ие болды. Мадақтау 2018 жылы 10 тамызда қала күніне орай өткізілді.

 

 

 

 

 

 

2020 жылғы тамыз айының мерейгерлері

13  тамыз

Охрименко Валентина Харитоновна

Туғанына 85 жыл

 

Охрименко Валентина Харитоновна 1935 жылы 13 тамызда Урицк кентінде дүниеге келді. 1954 жылы Қарағанды қаласының жас жұмысшылар мектебін тамамдап, кейін Повстанческ көшесіндегі Алтынсарин атындағы балалар кітапханасында екі айлық кітапхана ісі бойынша курста оқыған. 1954 жылы 16 тамызда Урицк ауданындағы Сорочинск кітапханасына меңгеруші болып тағайындалды. Мамыр айында Урицкідегі балалар кітапханасына ауыстырылды.  1957 жылы Семейдегі кітапханашылық техникумын тәмамдап,1959 жылы Урицкідегі  аудандық кітапханаға меңгеруші болып, өлкетанумен айналысады. Туған өлке жайында, кітапхананың құрылуы жайында материалдар жинап, масштабты іс шаралар өткізеді.

1960 жылдың қазан айында Рудный қалалық мәдениет бөліміне инспектор қызметіне  шақырады. 1963 жылы Ленинградтың Н.К.Крупская атындағы мәдениет институтын үздік бітіріп,1964 жылы Орталық қалалық кітапханасына меңгеруші болып тағайындалды.Охрименко Валентина Харитоновна барлық мәдени және қоғамдық саяси іс шараларға белсене қатысты.Ол өте инициативті және тәртіпті адам,идеялар туындатушы.

Рудный қалалық партия комитетінің шешімімен Валентину Харитоновна ТУ № 2 ауыстырылып, ол жерде саяси экономикадан сабақ берді, қоғамдық саяси жұмыстар жүргізді, іс-шаралар өткізді.

 

 

2020 жылғы тамыз айының мерейгерлері

11  тамыз

Дычко Иван Федорович

Туғанына 30 жыл

 

    Иван Федорович Дычко 1990 жылы Қостанай облысы Таран ауылында дүниеге келді. Балалық шағы ауылда өтіп, 1996 жылы Дычконың отбасы Рудныйға қоныс аударды. Иван № 10 мектеп гимназиясында, кейін Рудный индустриялды институтында оқыған. Бокспен 9 жастан бастап айналысқан.Бірнеше жыл бойы баскетбол секциясына қатынаған. Бір күні 15жасар Иван теледидардан Мохаммед Алидің  ұрысын көріп,санасына түгелдей боксты кіргізіп алады.

Жоғары көрсеткіштерге жету жолында оған керемет боксшы, тәжірибелі жаттықтырушы Владимир Шайрер көмектесті. Кейін бұл дуэтке тағы бір жатты қтырушы   – Сапабек Мукушев қосылды. Алғашқы үлкен  жеңіске Иван Дычко 2008 жылы жастар арасындағы әлем чемпионатында екінші орын алып қол жеткізді. 2010 жылы  XVI жазғы Азиа ойындарында Гуанчжоу қаласында бокс тан  күміс жүлдегері атанды. Бір жылдан кейін Бакуде өткен әлем чемпионатында қола жүлдеге ие болып,2012 жылы Лондонда өтетін жазғы Олимпиада ойындарына қатысуға лицензия алды, сонымен қатар қола  жүлдеге ие болды. Спортшының ірі жетістігі 2013 жылы Амманда өткен Азия чемпионатында және 2014 жылы Инчхон қаласындағы Азия ойындарының алтын медалін жеңіп алды.

ҚР президенті Нұрсұлтан Назарбаев атынан Иван Дычко ҚР еңбек сіңірген спорт қайраткері атағын алды.Қазіргі кезде Иван Дычко – «Құрмет” орденінің иегері, халықаралық спорт класының шебері,өте ауыр салмақтағы Қазақстан құрамасының боксшысы.

2020 жылғы тамыз айының мерейгерлері

тамыз

Варенцов Владимир Александрович

Туғанына 70 жыл

 

    1950 жылы Ресейде дүниеге келген.Қазақстан Республикасы Қостанай облысы, Рудный қаласының тұрғыны.1981жылы Ленинградтағы жоғары кәсіподақтық мектебін бітірген.Алғашқы өлеңдері 2010 жылы жарық көрді.

Қостанай және Рудныйда өткен әдеби конкурстардың жеңімпазы.«Вселенная моих очей» (2011 г.) және «Что было, то было» (2015 г.) өлеңдер жинағының авторы.Өлеңдері Мәскеу және Қостанай әдеби альманахтарында, Қазақстандық әдеби көркем және қоғамдық саяси «Нива” журналында жарияланды.Өлеңдері   «Русскоязычная литература Костанайщины» кітап сақтау қорына енгізілді. «Рудненская лира» әдеби ақындық жинағының және әдеби клубтың жетекшісі және редакторы.Ресей жазушылар одағының мүшесі.

2020 жылғы тамыз айының мерейгерлері

тамыз

Гаранин Иван Иванович

Туғанына 75 жыл

 

    Гаранин Иван Иванович Қостанай облысы Соколова кентінде  1945 жылы дүниеге келді.Спортшы, шаңғы тебуден СССР  спорт шебері, Қысқы Олимпиада ойындарның екі дүркін қола жүлдегері  (Инсбрук, Австрия, 1976), 5 дүркін СССР чемпионы, көп дүркін халықаралық және Бүкіл одақтық шаңғы жарысы бойынша жүлдегері.

Екі рет Олимпиада ойындарының қатысушысы. Алғаш рет –  1972 жылы., 50 шақырым қашықтықта 17-орын. 1974 жылы әлем чемпионатында бірінші этапта жеңіске жетіп,2-орынды жеңіп алды. Швецияда өткен «Васалоппет» ханшайымдық шаңғы жарысының чемпионы және күміс жүлдегері. 1975  жылы маусымдық қорытынды бойынша әлемнің үздік жарысшысы-ең жоғарғы рейтингі болып табылды.Одан өзге  Иван Иванович атақты «Марчелонга» жарысының (Италия) қатысушысы, СССР супермарафондарын айтпағанда Германия, Финляндияда өткен ұзақ қашықтықтағы жарыстардың бірнеше рет жеңімпазы.

20 жылдан астам Рудный қаласы шаңғы спорты ардагерлер клубының көшбасшысы.Спортты дамытудағы еңбегі үшін «Парасат», «Құрмет белгісі» орденімен марапатталған. Иван Гараниннің жүлдесіне арналған жарыстар өткізілетін Рудный қаласының құрметті азаматы болып табылады.

Шоқай Балқанұлының мазараты

Алтынсары  ауданы Қарағайлы ауылында  (қазіргі Шоқай атындағы ауыл) Шоқай Балқанұлының  мазараты бар. Шоқай Балқанұлы  (шамамен 1775-1858 жылдары) – әйгілі шешен үш жүздің биі, Жәңгір Ханның  ақылшысы болды. Оның бабасы Алдияр батыр Кіші жүздің Таз руынан таралып, оның ұрпақтары бүгінде  Қостанай, Қорған және т.б. облыстарда  жасап жатыр.

ХІХ ғасырда Шоқай би қазақ даласына белгілі тұлға болды. Халқының  сүйіспеншілігі мен құрметіне өз даналығымен, адалдығымен, шыншылдығымен, жақсы мінезімен және  шешен тілділігімен  жауап берді. Ол жайлы-батыр, шешен, би деп жазылды. Әскери батыр, отан қорғаушы. Ақын тілді, шешен. Би-ол ру аралық  шиеленістерді шешті.Шоқай Балқанұлы-киелі әулие саналды. Оның батасы, сөзсіз орындалушы еді. Оған мыңдаған  шақырым жерлерден  жаңа туған нәрестеге бата сұрап, оған ат қойғызып, болашағын  болжату үшін  елдер ағылып келіп жататын. Шоқай Балқанұлы  қазақтың соңғы ханы Кенесары  Қасымұлының  атын  қойыпты. Көптеген даулы мәселелерде  ол  дұрыс шешім қабылдап жүретін.

Оның шығармалары “Ел аузынан”, “Сөз тапқанға қолқа жоқ”, “Ақ бата”   кітаптарында жарияланды. Шоқай Балқанұлының  көптеген сөздері жазушы  Қойшығара Салғариннің  “Көмбе” роман эссесінде  келтірілген. Ол қартайған шағында  өмірден озды.

1995 жылы Шоқай Балқанұлының 220 жылдығына Шоқай әулиенің  бұрыннан  құрылып  тұрған  кесенесі  ашылды, қазіргі күні ол  Қостанай облысының  тұрғындары мен  қонақтарының  құрметті орынына айналған.

 

Торғай геоглифтері (Үштоғай төрттағаны, Торғай трикветрі)

Нысан мерзімі: қола дәуірі – орта ғасыр.

Нысанның орналасқан жері: Амангелді ауданы, Үштоғай ауылынан шығысқа қарай 15 шақырым жерде; Амангелді ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 15 шақырым жерде.

Торғай геоглифтері. Үштоғай төрттағаны.

Торгайские геоглифы. Уштогайский квадрат.

Torgay geoglyphs. Ushtogay square.

Бүкіл әлемдік ғалымдар назарын жұмбақ Торғай геоглифтері – ұшар биіктен ғана көрінетін жер  бетіндегі бедерлі геометриялық және пішінді өрнектер өзіне тартты. Қостанай облысының аумағында 200-ге жуық осындай бедерлер белгілі. Нысандар туралы алғашқы ақпарат 1909 жылы Орынбор ғылыми архив комиссиясының жиналысында айтылған. 2007 жылы қолжетімді Google Earth бағдарламасындағы ғарыштан түсірілген суреттерге зерттеу жүргізген Дмитрий Дей нысандар қатарын тапты. Қостанай университетінің археологиялық зертханасының қызметкерлері Андрей Логвиннің жетекшілігімен зерттеулер жүргізді. Археолог ғалымдардың болжамы бойынша геоглифтердің ғұрыптық маңызы болған.

«Үштоғай төрттағаны» геоглифінің белгіленген диагональдар ұзындығы 406 м. Диаметрі 10-12 м, биіктігі 1 м. болатын жүз бір үйіндіден тұрады. Эзотериялық ілімді  ұстанғандар геоглифті «күш беретін орын», адам мен ғарыштың энергетикалық байланыс жолы деп есептейді.

«Торғай трикветрі» геоглифі үш сәулелі свастика түрінде үйінді тәрізді жасалған. Әрбір сәуле ұштары иілген ирек тәрізді пішінмен аяқталады.

Күнтимес, Шоқан Уәлихановтың туған ауылы

Сарыкөл ауданында орналасқан Күнтимес ауылы Қостанай облысының сакралды орындарының бірі. Кейбір мәліметтерге сүйенсек этнограф, саяхатшы, дипломат, ағартушы, ғалым Шоқан Уәлиханов осы жерде туылып, өмірінің бастапқы уақытын осы жерде өткізген. Орыс патшасының қол астында болған Шыңғыс өзі осы ауылды осындай көркем есіммен атаған. Оның осы жерде қалуы таңғаларлық жағдай емес. Себебі бұл жер ай далада орналасқан оазис секілді еді. Ауылдың жан-жағынан қарағайлы орман қоршаған бұл жерге күннің көзі тие бермейді, сол үшін бұл жер «Күнтимес» деп аталған. Ауыл 1834 жылы Шыңғыс Уәлиханов Аманқарағай аймағының сүлтаны болғанда, табиғи шекара ретінде өз бастауын алған. Сұлтанның бұйрығы бойынша орман ортасынан адамдардың кіріп-шығатын жолы жасалып, ал қалған жері табиғаттың сыйы ретінде өз қалыбында қалған.

     Тарихи мәлеметтер бойынша Күнтмиес ауылында Шоқан Уәлихановтың өз үйі болған деседі, ол онда 1842 жылға дейін өмір сүріп, одан кйін Құшмұрын қамалына көшіп кеткен. Үй жанындағы мешіт-медресені Шоқан Уәлихановтың әкесі ұлының туылуына байланысты салып берген. Бірақта ол мешіт-медресе большевиктер кесірінен жойылып кетті. Тек жақында ғана ауыл тұрғұндары қаржы жинап, мешіт тұрған жерге ұрпақтан-ұрпаққа жалғасатын ескерткіш орнатты. Саябақты бұзып, ескерткішке орын дайындады. Кейбір ауылдың тұрғұндары бейжай қарамай идеялар жәрменкесінде Шоқан Уәлихновтың ескерткішін орнатуға жарты миллион теңгелік грант ұтып алды. 2017 Жылы Шоқан Уәлихновқа арнап ескерткіщ орнатылды.

Шоқан Уәлихановтың Күнтиместе туылғаны жайлы 18ғасырдың 50 жылдары Әлкей Марғұлан өз жүмыстарында жазып кеткен. ал оны тарихшы Манаш Қозыбаев өз еңбектерінде растады. Совет кезінде ауыл есімі бірталай өзгерген болатын, тек Шоқан Уәлихановтың 150 жылдыға ауылға өз тарихи есімі берілді.

Шоқан Уәлихановтың осы жерде туылғанына ең маңызды дәлел өз картасы болып саналады, ол картасында Күнтиместі біздің үй деп белгілеп қойған. Бүгінгі таңда Күнтимес ауылы ең жақсы күндерді өткізіп жатқаны жоқ. Бұрыңғы байлықтан тек көлеңкелер қалды. Қиын кезеңдер кезінде ауыл тұрғындары қалаларға көшіп кетті, қазырғы таңда ауылда өте аз тұрғындар қалды. Бірақта ауыл тұрғындарының туған жеріне деген махаббаты мен сүйіспеншілігі өз ауылдарының Қазақстан аумағындағы киелі орындар қатарында көргісі келеді. Күнтимес ауылының табиғаты, орналасқан жеріне назар аударсақ, оның Қазақстанның туристтік жерлерінің біріне  айналуының мүмкіншілігі бар.

 

 

Ақ мешіт

   Собор мешіті немесе Ақ мешіт Қостанай қаласында 1893 жылдан бері жұмыс істейді. Бастапқыда ғимарат собор мешіті ретінде салынды, бірақ мұсылман қауымы өзі үшін Ақ мешіт, яғни Ақ мешіт атауы тазалық пен тұтастық символы  ретінде қабылданады. Ақ мешіттің соған сәйкес салынғандығы жалпыға ортақ қала мұсылмандарының еркі.

     Өздеріңіз білесіздер, Ресей империясында басқа ұлт өкілдерінің діни ғимараттарының ашылуы ерекше қарсы алынбады, мұсылмандар да солардың қатарында болды. Сондықтан, мұсылман қоғамдастығының өтініші бойынша волна губернаторы Мнайдар саудагер Абдулвали Яушевке мешіттің құрылысын ұйымдастырушы және ұйымдастырушы ретінде жүгінді. Адамдар көпес Яушев әйгілі әрі дәулетті адам бола тұра, құрылысқа рұқсат алды деп санайды.

Ресми нұсқа бойынша, мешіт құрылысында байырғы халықтың рөлі негізсіз бағаланбайды. 19 ғасырдың соңында Қостанай қаласында беделді татар қонысы (қазіргі Наримановка) болды, оның тұрғындары сауда немесе қолөнермен айналысқан, қала маңындағы ауылдардағы қазақтарға қарағанда, негізінен мал өсірушілер болған. Татар елді мекені мешіттің құрылысына «тірі» ақшамен, қазақтар мал ретінде қатыса алады. Орналасқан қазақ ауылдарының әрқайсысы кемінде 300 бас ірі қара малын жеткізуге міндеттелді. Кейіннен малды Троицкіге Яушев ет комбинатына жіберді. Абдулвали Яушев құрылысын төлеген кезде, оның мойындауы бойынша, қазақтар осыншама ірі қара малды айдап әкеткен, түскен қаражат осындай үш мешіттің құрылысына жететін еді.

Екі қабатты мешіттің жартылай шеңберлі тақтасы мұсылмандар намаз оқуға шақырылған биік балконмен аяқталды. 6 метрлік мешіт ғимараты екі деңгейге бөлінді. Киізбен қапталған төменгі қабатта кедей мұсылмандар намаз оқыды, ал жоғарғы қабатта сәнді кілемдермен безендірілген – жергілікті ақсүйектер.

Свято-Никольский шіркеуі

Ұзынкөл ауданы Пресногорьков ауылының орталығында Свято-Никольский шіркеуі тұр. Пресногорьковкадағы ғибадатхана Қостанай облысындағы ең көне ғибадатханалардың бірі болып табылады. Оның іргетасы 1766 жылы қаланған. Бірақ құдайдың ғибадатханасының құрылысын тек 1792 жылы аяқталған.

Бастапқыда ащы көлдің жағасында өскен қызыл орманның қарағай ағаш шіркеуі салынды, бірақ ол 1798 жылы жанып кетті. 1801 жылы тас шіркеулерінің құрылысы туралы Қасиетті Синодтың жарлығы шықты.

Төрт жыл ішінде бут тасынан Пресногорьковкаға жергілікті тұрғындардың қайырылымдықтарына осы жер үшін орасан зор сәулет құрылысы салынды.

Ғимарат ең биік және құрғақ жерде салынған. Тас шіркеуі екіге бөлінді: жазғы және қысқы – Николай Чудотворец әулие және Қазан Құдай Анасының атына
Осының бәрінт барәжірибелері жергілікті шеберлер салды; олар Исети өзені бойында орналасқан Батыс Сібірдің ғибадатханаларын салуға қатысты. Сондықтан олар жаңа архитектуралық стиль – Сібір бароккосы қалыптасқан Украин, орта орыс және северорус мотивтерін салуға әкелді. Сібір бағытындағы барокко стилінің сипаттамасы: Мәскеу өрнегінің шығыс түстерімен үйлесуі.

Шіркеу қабырғаларының зиратында Омбы облыстық басқармасының бастығы, генерал-лейтенант В. И. де Сент-Лоранның бейіті орналасқан (облысты айналып өту кезінде 1835 жылы қайтыс болған).

Бірнеше жыл бойы ғибадатханада құдайға құлшылық етілді. Осылайша 1921 жылға дейін созылды, кеңес уақытында мұнда соңғы дін қызметкерін атқанға дейін. 1938 жылы шіркеу күмбезіне дейін астықпен көмілді-оны қоймаға айналдырды.